Overwegingen voor je visie en implementatie

9 april 2018 | leestijd: 3 minuten

Als school geniet je veel vrijheid in het vormgeven van je leerplannen. Wanneer je met elkaar nadenkt en spreekt over leerplannen (curricula) op scholen kan het handig zijn om de belangrijkste onderdelen daarvan helder voor ogen te hebben. Vooral als je vernieuwingen voor ogen hebt is het van belang vooraf de effecten hiervan op deze onderdelen te overwegen. Hierbij kun je goed gebruik maken van het “Curriculaire Spinnenweb”. Dit is een waardevol hulpmiddel die niet alleen de onderdelen van een curriculum, maar ook de relatie daartussen weergeeft.

Prof. dr. Jan van den Akker, de ontwikkelaar van het spinnenweb, heeft bewust de metafoor van een spinnenweb gekozen om aan te geven dat als je aan één draadje trekt, alle andere draadjes meetrillen. Een verandering aan één van de onderdelen, bijvoorbeeld bronnen en materialen bij een overstap op digitaal verwerken, heeft in principe altijd effect op de andere onderdelen, zoals leeractiviteiten en docentrollen. Bovendien wordt zo tevens het kwetsbare karakter gesymboliseerd: het kan makkelijk scheuren als er hard getrokken wordt.

Het curriculaire spinnenweb (Van den Akker, 2003)

Centraal in het spinnenweb staat de visie: waartoe leren de leerlingen? Als school geef je hierin aan wat je belangrijk vindt in de persoonlijke, maatschappelijke en kennisontwikkeling van leerlingen. Hieruit kun je de vormgeving van de onderdelen van het curriculum afleiden.

In de negen poten daaromheen staan de elementen waaruit een curriculum is opgebouwd:

  • Leerdoelen: waarheen leren de leerlingen?
    De vertaling van de landelijke eisen (kerndoelen) naar vakspecifieke of vakoverstijgende leerdoelen, zoals de leerlijnen van een methode.
  • Leerinhouden: wat leren de leerlingen?
    Inhoudelijke vertaling van leerdoelen naar wat de leerling moet leren om de doelen te bereiken. Dit kan bijvoorbeeld een bepaalde strategie zijn.
  • Leeractiviteiten: hoe leren de leerlingen?
    De pedagogisch-didactische aanpak van de school en werkvormen in de klas. Denk bijvoorbeeld aan een bepaalde methodiek.
  • Docentrollen: hoe is de rol van de leraar bij het leren van de leerlingen?
    Welke taken, verantwoordelijkheden en functies zijn voor de leerkracht weggelegd. Bijvoorbeeld waker over leerstof, coach of informatiebron.
  • Bronnen en materialen: waarmee leren de leerlingen?
    Welke bronnen en materialen de leerlingen (kunnen) gebruiken in hun leerproces. Bijvoorbeeld fysieke, papieren of digitale materialen.
  • Groeperingsvormen: met wie leren de leerlingen?
    De omvang en samenstelling van groepjes en klassen. Bijvoorbeeld of leerlingen met verschillende talenten juist wel of niet bij elkaar in groepjes zitten.
  • Leeromgeving: waar leren de leerlingen?
    De fysieke/virtuele locaties waar het leren plaatsvindt en de inrichting hiervan. Bijvoorbeeld het klaslokaal, leerpleinen, en de opstelling van tafels.
  • Tijd: wanneer leren de leerlingen?
    De verdeling van leerinhouden en -activiteiten over een jaar, periode, week en dag. Dit zijn bijvoorbeeld blokplanningen en verroostering van lessen.
  • Toetsing: hoe wordt het leren getoetst?
    Afspraken over wat, hoe en wanneer er wordt getoetst en hoe dit wordt beoordeeld en gewaardeerd. Dit kunnen normeringen, maar ook observatieschema’s zijn.
    De term ‘toetsing’ kan breed worden opgevat, hieronder kan ook meten van voortgang en monitoring van leerprocessen worden verstaan. In een eerdere blog over toetsing hebben we hier een reflectie over geschreven.

Wanneer je overweegt te kiezen voor digitaal adaptief verwerken zoals met Gynzy, is het van belang om dit te matchen met je visie (centraal in het web) en vervolgens de mogelijke impact op elk van de genoemde onderdelen van het curriculum (draden van het web) helder te krijgen. Onze adviseurs kunnen je hier uiteraard ook in ondersteunen.

Publicaties

SLO heeft diverse publicaties gedaan over het curriculaire spinnenweb en gerelateerde zaken. Zie bijvoorbeeld http://curriculumontwerp.slo.nl/spinnenweb en http://curriculumontwerp.slo.nl/papers.

Referenties

van den Akker, J. J. H. (2003). Curriculum perspectives: an introduction. In J. J. H. van den Akker, W. A. J. M. Kuiper, & U. Hameyer (Red.), Curriculum landscapes and trends (pp. 1–10). Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.
van den Akker, J.J.H., de Boer, W., Folmer, E., Kuiper, W., Letschert, J., Nieveen, N., & Thijs, A. (2009). Leerplan in ontwikkeling. (A. Thijs & J. van den Akker, Red.) Enschede: SLO. Verkregen van http://www.slo.nl/downloads/2009/leerplan-in-ontwikkeling.pdf/
Door |2018-05-08T16:47:52+00:009 april 2018|Beschouwing, Verwerkingssoftware|

Over de auteur:

Pieter is onderwijskundige. Hij is gespecialiseerd in leerlingmotivatie, spelling en grammatica.