Leerlijn Taal

Leestekens ⟩Woordgerelateerd

Koppelteken

3F 6,7,8

Toelichting

Het koppelteken wordt gebruikt in samenstellingen om aan te geven dat woorden (of delen van woorden) bij elkaar horen. Daarnaast helpt het om de uitspraak van dit woord te bevorderen. Een koppelteken wordt geplaatst:

  • Bij een samenstelling met een klinkerbotsing. Dit gebeurt als twee klinkers na elkaar die niet bij elkaar horen als één klank gelezen kunnen worden.
  • Bij een samenstelling met een afkorting of met cijfer(s) of losse letter(s). (let op: een afkorting geschreven met kleine letters, zoals pin, arbo of aids, wordt gewoon aan het woord vast geschreven, bijvoorbeeld: arbobeleid, pincode)
  • Bij aardrijkskundige namen die uit twee delen bestaan of die een woord als Noord, Zuid, West, Oost, Centraal, Hoog, Laag, Beneden, Midden, Nieuw, Nederlands, Belgisch, Vlaams, Frans, Latijns, Afro of Indo in de naam hebben.
  • Bij samenstellingen waarbij het tweede deel een naam van een persoon is.
  • Bij woordgroepen die zo vast bij elkaar horen dat ze uitgegroeid zijn tot een samenkoppeling.
  • Bij een samenstelling die bestaat uit twee gelijkwaardige woorden. Gelijkwaardige woorden zou je ook van plek kunnen wisselen zonder dat de betekenis van het woord verandert. Als ze niet kunnen wisselen moeten ze gewoon aan elkaar worden geschreven (bijvoorbeeld: civielrechtelijk, sociaaldemocratisch).
  • Bij samenstellingen met een persoonlijk voornaamwoord.
  • Bij samenstellingen met -generaal, -president, – verbaal, -militair of -courant. Dit worden ook wel bijzondere nabepalingen genoemd.
  • Bij samenstellingen met niet-, non-, bijna-, ex-, oud- (alleen als het gaat om de betekenis ‘voormalig’), aspirant-, adjunct-, substituut-, chef-, kandidaat-, interim-, stagiair-, leerling-, assistent-, collega- en meester-. Dit worden ook wel bijzondere voorbepalingen genoemd.

Dit taaldoel gaat specifiek in op het ontdekken van de functie van het leesteken het koppelteken in taal. In het spellingdoel Samenstellingen met koppelteken leren leerlingen hoe ze koppelteken op de juiste manier toepassen.

Voorbeeld

Klinkerbotsing: astmaaanval, chocoijsje, auto-ongeluk, reintegratie

Afkorting, cijfer of losse letter: ovchipkaart, Xbenen, 80jarige, yas, tussens, a4formaat, Citotoets, Unicefgala, D66kiezers

Aardrijkskundige namen: KnokkeHeist, ZuidHolland, MiddenAmerika, CentraalEuropa

Naam van persoon: commissieRutten, kabinetRutte, rapportMueller

Samenkoppeling: staakthetvuren, roodwitblauw, kantenklaarmaaltijd, OnzeLieveVrouw, woonwerkverkeer, doehetzelfzaak

Gelijkwaardige woorden: cultureelmaatschappelijk, secretarispenningmeester, liberaalconservatief, hotelrestaurant

Persoonlijk voornaamwoord: ikfiguur, wijgevoel, hetwoord

Bijzondere nabepaling: directeurgeneraal, ministerpresident, procesverbaal

Bijzondere voorbepaling: exgedetineerde, oudburgemeester, niet-roker, adjunctdirecteur

Content in Gynzy

Spelling

Spelling

  • Nadenkwoorden
    • Samenstellingen
      • Samenstellingen met koppelteken