Leerlijn Taal

Leestekens ⟩Zingerelateerd

Hoofdletter & kleine letter III

3F 7,8

HomeLeergebiedenTaalLeerlijnHoofdletter & kleine letter III

Toelichting

Hoofdletters worden gebruikt om aan te geven waar de zin begint en om namen te onderscheiden van ‘gewone’ woorden. Het gebruik van hoofdletters is opgesplitst in drie niveaus. In dit doel wordt op 3F-niveau ingegaan op de uitzonderingen bij het gebruiken van hoofdletters.

Eigennamen en soortnamen

Het gebruik van een hoofdletter geeft onder andere het verschil aan tussen namen en ‘gewone woorden’. In andere woorden is dat het verschil tussen eigennamen en soortnamen, welke allebei zelfstandig naamwoorden zijn. Een eigennaam is de naam die verwijst naar een uniek persoon, instelling, merk of historische gebeurtenis. Een soortnaam is een woord waarmee wordt verwezen naar een persoon, dier, plaats, instelling of merk waar een individu of exemplaar bij hoort. Eigennamen worden in de meeste gevallen met een hoofdletter geschreven, maar soortnamen niet.

Er bestaan eigennamen die zo veel gebruikt worden voor een bepaald voorwerp of een bepaalde handeling, of die vervoegd zijn, dat ze een soortnaam zijn geworden. Deze worden daarom niet meer met een hoofdletter geschreven. Dit geldt bijvoorbeeld voor werkwoorden die zijn afgeleid van de namen van merken die zo vaak zijn gebruikt dat het soortnamen zijn geworden, maar ook woorden afgeleid van feestdagen en sommige aardrijkskundige namen worden niet meer met een hoofdletter geschreven.

Communicatietools

Een speciale uitzondering is er voor soortnamen en vervoegingen van communicatietools zoals Twitter, Facebook en WhatsApp. De namen zelf hebben een hoofdletter want zij zijn eigennamen. Werkwoorden afgeleid van communicatietools hebben een kleine letter: twitteren, facebooken, whatsappen. Dit geldt ook voor een soortnaam die is afgeleid van de communicatietool: een tweet, een whatsappje.

Bij samenstellingen waarbij direct wordt verwezen naar de communicatietool blijft de hoofdletter echter bestaan: Twitteraccount. Als er niet direct wordt verwezen naar de communicatietool, zoals een powerpointpresentatie die niet met PowerPoint is gemaakt, mag deze ook zonder hoofdletters worden geschreven.

Andere uitzonderingen op het schrijven van hoofdletters die worden behandeld in dit doel zijn:

  • Als niet de gehele eigennaam met tussenvoegsel geschreven wordt, maar alleen de achternaam inclusief het tussenvoegsel met ‘mevrouw’ of ‘meneer’ ervoor, zijn de regels voor het schrijven van hoofdletters anders. De eerste naam heeft dan een hoofdletter. Wanneer een naam met tussenvoegsel voluit wordt geschreven is de eerste naam de voornaam.
    • Lieke van de Vos
    • mevrouw Van de Vos
    • mevrouw Van Doorn – van de Vos
  • Als het eerste woord van de zin met een apostrof begint heeft het tweede woord een hoofdletter.
    • ’t Is mooi weer vandaag.
  • Als de zin begint met een cijfer of teken dan start de zin niet met een hoofdletter.
    • 25% van de mensen.
  • De windstreken worden zonder hoofdletter geschreven.
  • Culturele, politieke, maatschappelijke, religieuze en filosofische stromingen worden zonder hoofdletter geschreven.
  • Geologische perioden en tijdperken worden zonder hoofdletter geschreven.
  • Dagen van de week, maanden en seizoenen worden zonder hoofdletter geschreven.

Dit taaldoel gaat specifiek in op het ontdekken van de functie van hoofdletters in taal.

Voorbeeld

Soortnamen afgeleid van (veelgebruikte) eigennamen

  • Merken: airbus, aspirinetablet, kever (auto), barbie, cruesli, chocomel, brinta, inbussleutel, frikandel, polaroid, post-it, stanleymes, wasserette, waxinelichtje, sandwich, casanova
  • Uitvinders: elviskuif, salomonsoordeel, robinhoodbelasting, donaldduckstem, coopertest, alzheimeronderzoek, brailleschrift
  • Feestdagen: kerstdag, moederdagcadeau, nieuwjaarsreceptie, paasei (uitzondering hierop is Hemelvaartsdag)
  • Aardrijkskundige namen: cognac, roquefort, parmezaan, parmaham, amsterdammertje, edammer, cheddar, denim, bikini

Communicatietools

  • PowerPoint – powerpointen – powerpointpresentatie (als het met een soortgelijk programma is gemaakt) PowerPointpresentatie (als het met PowerPoint is gemaakt)
  • Google – googelen, Google-account
  • Skype – skypen – skypegesprek (als je beeldbelt zonder het programma Skype) Skypegesprek (als je wel met Skype belt)
  • WhatsAppwhatsappen – een whatsappje sturen
  • Twittertwitterentweet, twitterduim (de samenstelling komt van het werkwoord), Twitterupdate (de update verschijnt op Twitter)

Overige uitzonderingen

  • Windstreken: oosten, westen, zuiden, noorden
  • Culturele, politieke, maatschappelijke, religieuze en filosofische stromingen: christendom, jodendom, socialisme
  • Niet-officiële feestdagen: oudjaar, dierendag, boomfeestdag
  • Geologische perioden en tijdperken: jura, bronstijd, middeleeuwen, krijttijdperk
  • Dagen van de week, maanden en seizoenen: maandag, dinsdag, zondag, maart, augustus, zomer, winter

Content in Gynzy

Spelling

  • Hoofdletters en