Leerlijn Taal

Stilistiek & Semantiek ⟩Stijlfiguren

Contaminatie

3F 6,7,8

HomeLeergebiedenTaalLeerlijnContaminatie

Toelichting

Een contaminatie is een van de stijlfouten. Stijlfouten zijn fouten tegen de goede stijl. Vaak gaat het om onjuist weergegeven uitdrukkingen, een verkeerde woordkeuze of zinnen die ontsporen. In sommige gevallen gebruiken auteurs dergelijke afwijkingen met opzet; dan worden het stijlfiguren genoemd en wordt er (meestal) geen bezwaar tegen gemaakt. De contaminatie hoort bij de drie meest bekende stijlfouten samen met tautologie en pleonasme.

De contaminatie krijg je als je twee woorden of uitdrukkingen ten onrechte vermengt.

Ik irriteer me aan hem. Hier zijn irriteren en ergeren door elkaar gehaald. Het is: Hij irriteert mij of Ik erger me aan hem.

Overswitchen. Hier zijn overstappen en switchen met elkaar gecombineerd tot een nieuw maar onjuist woord.

In sommige gevallen wordt een contaminatie niet meer als fout gezien omdat deze zo is ingeburgerd. Denk aan uitprinten (printen en uitdraaien) en overnieuw (opnieuw en over doen). Het wordt dan zelfs opgenomen in het woordenboek. Dit is onderdeel van de verandering van taal.

Deze twee zinnen zijn zo ingeburgerd dat ze niet meer worden gezien als fout.

Dat klopt als een bus. Hij bestaat uit: Dat sluit als een bus (uitdrukking uit de zestiende eeuw) en dat klopt.

Onderdeel uitmaken van. Hij bestaat uit: deel uitmaken van en onderdeel zijn van.

Instructietip

Geef leerlingen de onderstaande tekst (of een deel ervan) en laat ze in tweetallen of drietallen proberen om hier alle contaminaties uit te halen.

Contaminaties vanaf voortaan correctgekeurd

Minister van Onderwijs Jet Bussemaker wil contaminaties voortaan niet langer als stijlfout blijven zien. Om na te checken of deze maatregel daadwerkelijk noodzakelijk is, heeft het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Nederlandse leraren opgetelefoneerd om beide kanten van de partijen te horen.

Zij vonden unaniem van mening dat de contaminatie niet meer van deze huidige nu-tijd is: “In de klas, maar ook op straat, hoor je menspersonen het telkens overnieuw fout doen. Mensen moeten dit soort zaken tegenwoordig eerst opgoogelen voor ze het zich bevatten. De enigste optiemogelijkheid is dushalve om de contaminatie niet langer fout te bestraffen.” Volgens bewindsminister Bussemaker komt er een bijkomend voordeel bij kijken dat het helemaal niet duur hoeft te kosten om de maatregel door te bewerkstelligen.

Leerscholengemeenschapsgroep De Vlieger uit Geleen zal een testpilot in gang zwengelen. Directeur Wieb de Klaver: “Wij zijn de eerste school die de contaminatie uit ons leseducatieprogramma afschrapt; voor een school uit Geleen is dat een knap huzarenstaaltje.”

Het Genootschap Onze Taal reageerde aanvankelijk sceptisch op het suggestievoorstel, maar stemde uiteindelijk schoorstribbelend akkoord. “Alles went, maar in het eerste begin zal het wel even moeite kosten om stijlfouten oogluikend door de vingers te moeten gedogen.”

Een beduusde Neerlandicus reageerde minder begrippelijk: “Ik krijg hier langzaam echt een sic van. Ik irriteer mezelf enorm aan deze taalverloedering. Wat mijns inziens persoonlijk betreft, is de laatste kous hierover nog niet door de kerk afgedaan.”

Bron: De Speld (https://speld.nl/2014/09/13/contaminaties-vanaf-voortaan-correct-goedgekeurd/)

De contaminaties zijn hieronder dikgedrukt.

Contaminaties vanaf voortaan correctgekeurd (correct of goedgekeurd)

Minister van Onderwijs Jet Bussemaker wil contaminaties voortaan niet langer (voortaan niet meer of niet langer) als stijlfout blijven zien. Om na te checken (na te kijken of te checken) of deze maatregel daadwerkelijk noodzakelijk (daadwerkelijk nodig of noodzakelijk) is, heeft het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Nederlandse leraren opgetelefoneerd (opgebeld of getelefoneerd) om beide kanten van de partijen te horen (beide partijen te horen of beide kanten van het verhaal te horen).

Zij vonden unaniem van mening (waren van mening of vonden) dat de contaminatie niet meer van deze huidige nu-tijd (deze tijd, de huidige tijd of nu) is: “In de klas, maar ook op straat, hoor je menspersonen (mensen of personen) het telkens overnieuw (over of opnieuw) fout doen. Mensen moeten dit soort zaken tegenwoordig eerst opgoogelen (opzoeken of googelen) voor ze het zich bevatten (zich beseffen of bevatten). De enigste optiemogelijkheid (optie of mogelijkheid) is dushalve (dus of derhalve) om de contaminatie niet langer fout te bestraffen (fout te rekenen of te bestraffen).” Volgens bewindsminister (bewindsvoerder of minister) Bussemaker komt er een bijkomend voordeel bij kijken (komt erbij kijken of is een bijkomende voordeel) dat het helemaal niet duur hoeft te kosten (niet duur te zijn, niet veel te kosten) om de maatregel door te bewerkstelligen (door te voeren of te bewerkstelligen).

Leerscholengemeenschapsgroep (leerscholengemeenschap of leerscholengroep) De Vlieger uit Geleen zal een testpilot (test of pilot) in gang zwengelen (in gang zetten of aanzwengelen). Directeur Wieb de Klaver: “Wij zijn de eerste school die de contaminatie uit ons leseducatieprogramma (lesprogramma of educatieprogramma) afschrapt (afschaft of schrapt); voor een school uit Geleen is dat een knap huzarenstaaltje (knap staaltje werk of huzarenstukje).”

Het Genootschap Onze Taal reageerde aanvankelijk sceptisch op het suggestievoorstel (de suggestie of het voorstel), maar stemde uiteindelijk schoorstribbelend (schoovoetend of tegenstribbelend) akkoord (stemde in of ging akkoord). “Alles went, maar in het eerste begin (in het begin of eerst) zal het wel even moeite kosten om stijlfouten oogluikend door de vingers te moeten gedogen (oogluikend gedogen of door de vingers zien).”

Een beduusde Neerlandicus reageerde minder begrippelijk (begripvol of begrijpelijk): “Ik krijg hier langzaam echt een sic van. Ik irriteer mezelf enorm aan (ik erger me aan of het irriteert me) deze taalverloedering. Wat mijns inziens persoonlijk betreft (wat mij persoonlijk of mijns inziens), is de laatste kous hierover nog niet door de kerk afgedaan (laatste kous afgedaan of kogel door de kerk).”

Bron: De Speld (https://speld.nl/2014/09/13/contaminaties-vanaf-voortaan-correct-goedgekeurd/)